Kunstexpositie, een recensie van Liam uit GGZ inGeest

Enkele dagen na de laatste dagafsluiting van LEVIATHAN, de geopende isoleercel, stuurt Liam zijn tekst toe. Hij liet eerder weten dat hij graag een bijdrage zou schrijven voor de blog. Vandaag kregen we het binnen: de mooiste recensie denkbaar.

Kunstexpositie

Het gordijn, het kleed van de kunst, gaat over het leven.

Het bos staat vol van de spanning.

Er vinden zich allerlei avonturen plaats.

Het gewone leven gaat voort.

Ik woon in een appartement.

Ik woon op hatje nummer twaalf.

Er vinden zich allerlei bomen plaats.

There is gold of the lepraughin in the pot.

Also over the pot of gold is a curtain

There is a curtain over the floor, for  the hatjes.

Also before the hatjes, there are bushes.

There is Westerpoort open and Westerpoort gesloten.

The apartments are made of stone, of course.

The are motorbikes and car.

The train is leaving from Derry.

That is really Irish.

The train-ticket was dropped down, on the floor.

There are also stones on the ground, the ground is made of stones , of course.

The are all people living in the world.

The are sometimes happy of course, and sometimes sad of course.

Goed of slecht blijf leven.

Dat heb ik tijdens een toneelvoorstelling gehoord.

En natuurlijk zijn er allerlei soorten, merken, auto’s.

BMW’s, Opels, Mercedessen.

Dromedarissen.

Kamelen.

Tractoren.

Lijnbussen.

Bios-taxiauto’s.

Koeien.

Varkens.

Schapen.

Geiten.

Geitenkaas.

Dom Bosco.

Italiaanse priester, die in 1888/1889 is gestorven.

En in 1934 heilig is verklaard.

Het bos ligt vol met aarde op de grond.

En er zal ook gras zijn.

En boomstronkjes.

Er zijn verschillende wetenschappen.

Soms aardrijkskunde.

Geschiedenis.

Van de geschiedenis kan je leren.

Ik ben nu bezig met een boek over de oorlog.

L’ histoire se repĕte of repête, ik denk dat het laatste repête.

De donkere wolken van ik dacht Karel Willink, ik dacht in de dertiger jaren, de crisis-recessie-jaren.

We leven nu ook in een crisis, recessie.

Maar de Zeeuwse wapenspreuk luidt lucetr et emergor, wat betekent, ik worstel en kom boven.

We moeten ook blijven geloven in de mensheid.

Planten.

Yoga.

Meditatie.

Museum.

Concert.

Dit stuk is gemaakt door:

W. Denkers

De dagafsluiting

De concertzaal is gesloten. Buiten begint het te schemeren. Alle beelden van afgelopen week worden zorgvuldig opgeslagen en verzameld. Daarna bekijken we nog eenmaal de separeerruimte, zeggen gedag en leveren de sleutels in. Onze hoofden vol van alles, de ruimte boven weer leeg.



LEVIATHAN zal vanaf 7 oktober gepresenteerd worden in museum Het Dolhuys in Haarlem als onderdeel van de tentoonstelling ' De Maakbare mens.' Deze blog blijft online tot het einde van de tentoonstelling in februari 2016. Aëgerter voelt zich erg gelukkig met alle aandacht voor haar project en het onderwerp. IKON zal een verdiepend stuk aan het project wijden. De opnames die Witho Oost maakte tijdens het pianoconcert worden gebruikt als onderdeel van het onderzoek over separeren in Nederland. Zodra deze uitzending er is zal de link op deze blog verschijnen.

Het slotakkoord

Waar de tijd zich zojuist nog eeuwig leek uit te rekken, is die nu opeens terug in positie geklapt. De klanken die 90 minuten de ruimte vulden zijn vervangen door enthousiast gepraat. De een voelde precies aan dat het slotakkoord er aan kwam, de ander had geen idee en maakte dit niet bewust mee. Kort daarop komt Roos binnen lopen met een plastic tas vol bladmuziek. " Dat was zo eentonig, dat kan ik veel beter." zegt ze, waarna ze begint te spelen. Ondertussen wordt er druk thee gedronken, koekjes gegeten, en nagepraat over het stuk.

Robbert vertelt dat hij het heel ontroerend vond om hier te spelen. Toen hij twee weken geleden de ruimte kwam bekijken schoot hij eerst even vol. Als ik vraag waarom antwoord hij: “Het is zo’n eigenaardige plek met dat hoge plafond, het te kleine raam en dat minimalistische zwarte vlak op de muur. En dan al die trauma’s. Dat voelt zwaar, net als het stuk. Tijdens het spelen kan ik soms even stil staan bij waar ik ben. Dat blijft een spannend vlak om me op te begeven. Als ik me laat meeslepen kunnen mijn handen opeens gaan muiten. Dan spelen ze zomaar iets anders." 

Dan komt de directeur ook nog een hand geven."Het heeft me ontroerd. Al luisterend zag ik alle mensen die in deze separeer ruimte hebben gezeten voorbij komen. Het is zo bijzonder dat we de ruimte niet meer gebruiken.”  Met die gedachte laat ze ons achter. Een voor een verdwijnen alle mensen weer. De stoelen worden opgeruimd, de vleugel opgehaald, het beige tapijt opgerold.

Canto Ostinato

Blote tenen in sandalen, zwarte leren schoenen, bloemetjes sokken in sportschoenen. Ze bewegen allemaal mee in het ritme van het stuk. Eerst rustig en licht. Zachtjes repeterend als kringen op een glad water oppervlak. Gesloten ogen, gevouwen handen, een sigaret achter een oor. Iemand wiegt heen en weer, ergens rinkelen een paar sleutels, een onderdrukte kriebelhoest. 

Zijn vingers verstopt achter de klep van de vleugel. Dansen een verborgen dans uit het zicht van de toeschouwer. Zijn wenkbrauw trekt soms op, zijn gezicht in kramp verschoten. Dan opeens weer heel sereen.

We gaan voort. De klanken vermengen zich, vermenigvuldigen en keren terug. Andere tonen lopen een stukje mee en de sfeer verandert. De herhaling blijft maar voelt opeens niet meer rustgevend. Een draaimolen waar ik uit wil. Onrustige benen proberen nieuwe houdingen te vinden. Soms voelt het alsof de voet van de pianist niet alleen op het pedaal trapt, maar ook op mijn borstkas. Zwaar en drukkend. Net als ik uit wil stappen vermindert het tempo. We gaan rustiger nu. Voeten bijna bij de grond. Opeens weer zo prettig dat ik wil blijven.

Mensen om me heen lijken deze beleving te delen. Ik zie ze zichtbaar genieten, en dan weer van houding veranderen. Zo nu en dan een zucht, een twinkeling, een blik op de klok. We kunnen de tijd wel zien maar onder onze neus wordt deze uitgerekt. We hebben er geen invloed op. Geven ons over aan tijd en ruimte.

Wat daar aan vooraf ging

Twee mannelijke wezens in een kleine ruimte. Wennen voorzichtig aan elkaar. De pianist en de vleugel. Zij zijn niet alleen.

Mensen druppelen zachtjes binnen. Stoelen worden uitgekozen, vermeden of verschoven. De directeur in een mooie jurk. Ze spreekt over de ruimte waar we zijn. Over dat die al een jaar niet gebruikt is en hoe trots ze daar op zijn. Over het overleg dat daar aan vooraf is gegaan: met het team, met de familie, en natuurlijk met de cliënten. Dat de ruimte deze week gebruikt kon worden voor andere activiteiten ziet ze als een bevestiging dat ze op de goede weg zitten.

Vervolgens vertelt Robbert dat hij 'Canto Ostinato' zal gaan spelen. De componist van het stuk heeft hij erg goed gekend en is helaas drie jaar geleden overleden.  Robbert beloofde hem dat hij het stuk zoveel mogelijk zal spelen. Voor hij begint vertelt hij dat het stuk iedere keer anders is. Soms duurt het uren lang, soms maar een uur. Dat weet hij nooit van te voren. Tot slot waarschuwt hij dat het ook best hard kan gaan, en dat we onze vingers in onze oren mogen stoppen als het te hard is.

Dan wendt hij zich tot zijn instrument. De twee lijken elkaar een ogenblik aan te kijken. Een open vleugel, opgeheven handen. Dan vullen de eerste klanken de ruimte.

Zelfvertrouwen

Hugo komt de vleugel brengen. Hij vertelt dat de vleugel deze week al op vier locaties is geweest. Voor sommige instrumenten kan dat teveel zijn, maar niet voor hem. Ik was de vleugel net als een vrouwelijk wezen gaan zien, maar volgens Hugo is de vleugel mannelijk.

"Het lijkt erop dat hij het wel prettig vindt om zoveel verplaatst te worden."  Een plek als deze is hij nog nooit geweest, maar volgens Hugo zal het hem goed doen.

 

"Hij vindt het fijn om hier te zijn. Het is ook goed voor zijn zelfvertrouwen. Hij klinkt hier namelijk veel groter dan hij is, en veel zwaarder en warmer. Ik haal straks een andere vleugel op dan ik gebracht heb."

Zondag 13 September

 

Op de eerste verdieping beweegt iets. Een groot wezen betreedt de isoleercel. Ze draait wat rond. Haar zwarte poten bewegen over het beige tapijt.

Het wezen slaat haar donkere vleugel uit. Ze voelt de ruimte aan. De zon schijnt door het venster op haar huid. Eerst is ze muisstil. Dan durft ze haar stem zachtjes te proberen. Eerst heel bescheiden, dan steeds krachtiger. Haar geluid vult de ruimte, klinkt door in het hele gebouw. Ze klinkt groot, maar vriendelijk en warm.

Ze lokt mensen naar boven, nieuwsgierig naar de verschijning van deze wonderlijke bezoeker.

De dagafsluiting

Het Museum van het Oriëntalisme is gesloten. De muren zijn leeg, het groene bankje is verdwenen. De Arabische ruiter, de vader en zoon, de naakte dame en de anderen zijn zorgvuldig verpakt in bubbeltjesplastic en kartonnen hoezen.

Morgenochtend zal een vleugel worden binnen gebracht. Eerst de vleugel zelf, dan haar pootjes, een aantal klapstoeltjes voor later. Om 15.00 zal namelijk het stuk 'Canto Ostinato' van Simeon Ten Holt uitgevoerd worden door Robert Lambermont.

LEVIATHAN

Een kunstwerk dat niet in het museum hangt is de bijzondere omslag van het boek Leviathan. Dit werk is getekend door Abraham Bosse in 1651. Het verbeeldt een reusachtige heerser die boven zijn land (en de kerk) uittorent. De monarch en zijn land zijn donker en dreigend, en als je nauwkeuriger kijkt kan je zomaar ontdekken dat hij is opgebouwd uit allemaal kleine individuen die met hun gezicht van de toeschouwer zijn weggedraaid. Al snel wordt je bewust van jouw rol als toeschouwer en ontstaat er een Droste effect. 

De politieke filosoof Thomas Hobbes (1588) leende de naam voor zijn boek van het bijbelse zeemonster Leviathan. Hobbes stelt in dit werk dat ieder mens vrede nastreeft mits dit haalbaar is, en oorlog voert als dit niet zo is. Ten tweede stelt hij dat een mens bereid is zijn eigen vrijheid op te geven om deze vrede te bewaren. Hobbes zet daar tegenover dat de mens een aantal natuurlijke aandoeningen heeft, waaronder trots. Volgens hem is  ‘de mens voor andere mensen een wolf.’ Willen we in onze samenleving de vrede bewaren dan moet er een collectief recht zijn, en moet iedereen een stukje vrijheid overdragen aan een heerser. Dit gedachtengoed vormt de basis voor onze Nederlandse Grondwet en klinkt vandaag de dag nog door in alle hoeken van onze samenleving.

Hoe gaan we hier mee om? Hoeveel risico zijn we bereid te nemen om recht op zelfbeschikking in de huidige vorm intact te houden? 

Helende werking

Na de rondleiding in het museum vang ik een gesprek op tussen Aëgerter en Aggie. Aggie is de afdelingsmanager van de verolgkliniek Westerpoort van GGZinGeest.  Zij vertelt dat dit project een helende werking heeft op de cliënten.

"De ruimte is opeens niet meer die nare plek waar ze van weg willen."

Ja maar luister eens

Iemand leunt nietsvermoedend tegen een schilderij. Dona zit in de houding van ‘De Denker' op het bankje. Op de gang kauwt Joost piepend en knarsend op een paar gummibeertjes. “Ja maar luister eens. Ik wil ook wel eens een praatje maken in een museum, maar ik heb niet het idee dat mensen daarop zitten te wachten bij mij.” zegt Dona. Ze straalt als ze van rondleidster Annejuul hoort dat dat hier juist heel welkom is.

De schilderijen in de tentoonstelling zijn allemaal een soort venster naar andere werelden, waaruit bezoekers kunnen kijken. De werelden van het Oriëntalisme worden dan ook dankbaar bewonderd.
Er is ruimte voor vragen en opmerkingen, en iedereen komt zichtbaar op adem. Aan het eind van de rondleiding klinkt er applaus. Daarna verschijnen een paar telefoons om de kunstwerken vast te leggen. Dan is opeens iedereen weg.

Een tijdje later wandelt Younes binnen. Hij bekijkt de schilderijen kalm. Er verschijnt een glimlach op zijn gezicht. "Ik kom uit Marokko, en ik ben zelf ook bij de Poort van Meknes geweest." Met een blik van herkenning bekijkt hij ook het schilderij van Isidore van Mens. "Dit voelt heel vertrouwd voor mij."

"Er hangt hier nog helemaal de rust van gisteren."zegt Younes voor hij het museum verlaat. En dan is het weer stil.

Het mag wel wat sprankelender

 

"Ik vind het niet zo vrolijk "zegt Dona. "Ik vind er wel twee hele goede tussen zitten, maar het mag wel wat sprankelender."  Ze had zelf liever een impressionistisch kunstwerk willen zien, of een schilderij van iets bovennatuurlijks. "Dat is altijd mooi."

Dona komt elke dag even kijken wat er in de isoleercel gebeurt. Zo heeft ze al een tijgerpython geaaid, een plant uit het tuincentrum gehaald, een massage gekregen en gemediteerd. Met haar museum kaartje in haar handen loopt ze de trap af.

"Ik ben zelf bezig met een schilderij van die hoofden van het Paaseiland." Als ik haar vraag of dat niet heel moeilijk is roept ze om hoog : "Nee hoor, ik heb daar wel aanleg voor."

Museum van het Oriëntalisme

Het Museum van het Oriëntalisme is geopend. De schilderijen hangen stil en statig aan de muur, geduldig wachtend op nieuwsgierige toeschouwers. Toegangskaartjes liggen in een net rijtje op de tafel in de gang.

Een deur zwiept open, geluid van schoenen op plastic zijl. Iemand gluurt om de hoek. Een twijfelende blik. "Gaat het over oriënteren? Dan kom ik straks wel eventjes kijken."

Het geluid van de schoenen verdwijnt in een lift. Deuren glijden langzaam dicht. De lift zoeft zachtjes richting begane grond.

De schilderijen blijven onbekeken, de kaartjes ongeknipt. Een leeg museum op een zaterdagmiddag.

Zaterdag 12 september

Het groene fluwelen bankje lonkt naar me. De ruimte er om heen lijkt verdacht leeg. Het is zeldzaam om een museum helemaal voor je alleen te hebben. Ik schuifel zachtjes naar binnen, op zoek naar een bewaker in een hoek. Als ik recht in een surveillance camera kijk voel ik me betrapt. Ik troost me met de gedachte dat de persoon aan de andere kant zich misschien net zo voelt.

Ik besluit de anonieme kijker te negeren en loop langs de schilderijen. Ik passeer een groep mensen die druk in gesprek zijn, ze zien mij niet. Er staan een aantal dromedarissen die ik graag wil aaien. Ik gluur nog een keer naar de camera en besluit het risico niet te nemen. Verderop zit een jongen met zijn vader tegen de muur van hun huis, palmbladeren wuiven zachtjes, ik kijk om me heen. Een aantal zeilschepen varen in de verte, hun zeilen glanzend in het zonlicht.

Een naakte vrouw glimlacht naar me. Ik glimlach wat ongemakkelijk terug. Ik neem plaats op het bankje. Een hond knaagt hoorbaar aan een bot, en dan merk ik de ruiter op. Zijn vaandel wappert in de wind, en de kleine ruimte voelt ineens aan als een immens grote vlakte. Zonnestralen dansen op mijn gezicht. Ik sluit mijn ogen. Deze ruiter waakt wel over mij. 

De dagafsluiting

 

Waar de muren van de isoleercel vandaag opgeheven leken te worden in meditatie, worden ze nu als achtergrond ingezet voor een collectie waterpas schilderijen die morgen een museum van het Oriëntalisme zullen vormen. Er zijn nog een paar plaatsen beschikbaar voor de rondleidingen van 14.00 en 15.00 uur.

Reserveren kan via: vibekemascini@gmail.com

Graag tot dan!

Punten van aandacht

Inmiddels heeft het personeel de vergadering naar het meditatie centrum verplaatst. In kleermakerszit en met een formulier voor de voeten nemen ze de vergaderpunten door.

　
"Waren de muren altijd al beige of komt dat door de vloerbedekking?" vraagt Ineke zich hardop af.

Tijdens de meditatie sessie van vanmiddag leek de ruimte nog het meest op een kapel, nu blijkt de isoleercel het ideale formaat voor een vergaderruimte te hebben.

"We hoeven de isoleer helemaal niet meer te verbouwen om hem een andere bestemming te geven"

Adem uit

Een vage geur van salie is al vanaf de hal te ruiken. Het meditatiecentrum is druk bezocht en toch is de sfeer ultiem rustig. Ik kan de voeten van Samira en Clair herkennen, van Delayla en Laurence, van client en personeel.

Ik zie hoe Clair haar ogen sluit, haar wimpers blijven doorknipperen. De zwangere buik van Samira heeft zich overgegeven aan het plafond en ik bedenk wat een bijzondere transformatie er heeft plaatsgevonden: de isolatiecel is een plek van ontspanning geworden; een toevluchtsoord.

Ik hoor hoe verschillende tempo's van ademhalen langzaam synchroniseren.
Terwijl een trage stem vanuit de speakers vraagt je keel, stuitje en de leden van je ogen te ontspannen.

Als je lag te slapen

Afgelopen nacht werd LEVIATHAN, de geopende isoleercel uitgezonden via "Nooit meer slapen"

Hier kan je het naluisteren: http://www.vpro.nl/nooitmeerslapen/speel.RBX_VPRO_1956623.html

Adem in

De ochtend blijkt een goed moment om in meditatie te gaan. Er druppelen steeds meer mensen het centrum binnen om de dag te beginnen met een groepsmeditatie.

"O nee hoor, dat durf ik niet, veel te druk" zegt A en maakt een rechtsomkeerd zodra ze de schoenen bij de ingang ziet staan. Anderen lijken het juist fijn te vinden om gezamenlijk; op dezelfde vloer, in rust te keren.